Faclair na Gàidhlig

Faclair na Gàidhlig Faclair na Gàidhlig: Faclair eachdraidheil na / A historical dictionary of Scottish . www.faclair.ac.uk

27/05/2026
PLANAID ~ planet 🌎A new entry: https://www.faclair.ac.uk/entries/85We find the earliest attestation that we know of in a...
26/05/2026

PLANAID ~ planet 🌎

A new entry: https://www.faclair.ac.uk/entries/85

We find the earliest attestation that we know of in a word list compiled by the Rev. Robert Kirk (1644–1692).

𝙖𝟭𝟲𝟵𝟮 Kirk 𝘝𝘰𝘤𝘢𝘣𝘶𝘭𝘢𝘳𝘺 (1702)
Planèid [...] A Planet.

John Lorne Campbell (Fear Chanaigh) was of the opinion that Kirk left his vocabulary to be printed when he was dealing with the publication of his version of 𝘈𝘯 𝘉𝘪𝘰𝘣𝘭𝘢 𝘕𝘢𝘰𝘮𝘩𝘵𝘩𝘢 (1690).

(As it happens, we can find the word there too in ‘do na pláinéaduibh’ (2 Riogh. 23:5), compared to ‘do na reultan seachranach’ as it appears in 𝘈𝘮 𝘉𝘪̀𝘰𝘣𝘢𝘭𝘭 𝘎𝘢̀𝘪𝘥𝘩𝘭𝘪𝘨 (1992).)

And here are some of the planets Kirk names:

‘𝘊𝘦𝘢𝘥𝘰𝘪𝘯𝘦. Mercury’;
‘𝘈𝘰𝘪𝘯𝘦. Morning Star’ – this is likely to be Venus;
‘𝘔𝘢𝘳𝘵. Mars’;
‘𝘋𝘢𝘰𝘯. Jupiter’;
‘𝘚𝘢𝘵𝘩𝘳𝘶́𝘮. Saturn’.

There is no reference to our own planet, the Earth.

It was in the 17th century – during Kirk’s lifetime and a bit before – that people such as Galileo and Christiaan Huygens began viewing these planets with the telescope, although there were known by the naked eye before recorded history.

~~~

This picture of the Earth was taken by Reid Wiseman on board the spaceshuttle Orion, as part of Artemis 2, 3 April, 2026. Picture source: https://images.nasa.gov/details/art002e000192

DASG

PLANAID 🌎Inntreadh ùr: https://www.faclair.ac.uk/entries/85Lorgar an teisteas as tràithe as aithne dhuinn den fhacal ann...
26/05/2026

PLANAID 🌎

Inntreadh ùr: https://www.faclair.ac.uk/entries/85

Lorgar an teisteas as tràithe as aithne dhuinn den fhacal ann an liosta fhaclan leis an Urr. Raibeart Kirk (1644–1692):

𝙖𝟭𝟲𝟵𝟮 Kirk 𝘝𝘰𝘤𝘢𝘣𝘶𝘭𝘢𝘳𝘺 (1702)
Planèid [...] A Planet.

Bha Iain L. Caimbeul (Fear Chanaigh) dhen bheachd gun do dh’fhàg Kirk am briathrachas seo gu bhith air a chlò-bhualadh ann an Lunnainn mun aon àm a bha e a’ dèiligeadh ri foillseachadh an tionndaidh aige de 𝘈𝘯 𝘉𝘪𝘰𝘣𝘭𝘢 𝘕𝘢𝘰𝘮𝘩𝘵𝘩𝘢 (1690).

(Mar a thachair, tha ‘do na pláinéaduibh’ ri lorg an sin (2 Riogh. 23:5), an taca ri ‘do na reultan seachranach’ mar a gheibhear ann an 𝘈𝘮 𝘉𝘪̀𝘰𝘣𝘢𝘭𝘭 𝘎𝘢̀𝘪𝘥𝘩𝘭𝘪𝘨 (1992).)

Agus seo cuid de na planaidean a dh’ainmich Kirk:

‘𝘊𝘦𝘢𝘥𝘰𝘪𝘯𝘦. Mercury’;
‘𝘈𝘰𝘪𝘯𝘦. Morning Star’ – tha e coltach gur e Bhèineas a tha seo;
‘𝘔𝘢𝘳𝘵. Mars’;
‘𝘋𝘢𝘰𝘯. Jupiter’;
‘𝘚𝘢𝘵𝘩𝘳𝘶́𝘮. Saturn’.

Chan eil iomradh air a’ phlanaid againn fhìn, an Talamh.

B’ ann anns an 17mh linn – ri linn Kirk fhèin, agus beagan roimhe – a thòisich daoine leithid Galileo is Christiaan Huygens air coimhead air na planaidean seo le prosbaig, ged a bha daoine eòlach air am faicinn san iarmailt fada ron sin.

~~~

Seo dealbh-camara den Talamh a thog Reid Wiseman air bòrd an t-soithich-fhànais Orion, mar phàirt de dh’Artemis 2, April 3, 2026. Tùs na deilbh an seo: https://images.nasa.gov/details/art002e000192

DASG

22/05/2026

Criomag inntinneach bho thasglann BBC Radio nan Gàidheal a chaidh ath-chraoladh an t-seachdain seo: ‘Fàilte air a’ Bhaile’ le Dòmhnall Camshron ag aithris bho Oilthigh Ghlaschu ann an 1985 is e a’ bruidhinn ri oileanaich is cuid dhen luchd-obrach aig an àm. Nam measg, an t-Ollamh Ruaraidh MacThòmais agus Coinneach Dòmhnallach bho Roinn na Ceiltis a bha le chèile gu mòr an sàs ann am Faclair Eachdraidheil na Gàidhlig.
https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m002wgyz

‘Fàilte air a’ Bhaile’ – A programme from BBC Radio nan Gàidheal’s archive, featuring Donald Cameron reporting from the University of Glasgow in 1985. He spoke to a number of students and staff, including Professor Derick Thomson and Kenneth MacDonald from the Department of Celtic, who were both involved in the Historical Dictionary of Scottish Gaelic.
https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m002wgyz

Faclair na Gàidhlig UofG Oilthigh Ghlaschu Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu Gaelic Books Council

𝘗𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯 ~ a pet animal𝟭𝟴𝟵𝟱 𝘔𝘢𝘤-𝘛𝘢𝘭𝘭𝘢 IV No. 13. 3.Bha beatha ’n duine air a shàbhaladh, agus faodaidh sinn a bhi cinnteac...
21/05/2026

𝘗𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯 ~ a pet animal

𝟭𝟴𝟵𝟱 𝘔𝘢𝘤-𝘛𝘢𝘭𝘭𝘢 IV No. 13. 3.
Bha beatha ’n duine air a shàbhaladh, agus faodaidh sinn a bhi cinnteach nach do chum e piatan tigeir riamh tuilleadh.

[𝘛𝘩𝘦 𝘮𝘢𝘯’𝘴 𝘭𝘪𝘧𝘦 𝘸𝘢𝘴 𝘴𝘢𝘷𝘦𝘥, 𝘢𝘯𝘥 𝘸𝘦 𝘤𝘢𝘯 𝘣𝘦 𝘴𝘶𝘳𝘦 𝘵𝘩𝘢𝘵 𝘩𝘦 𝘯𝘦𝘷𝘦𝘳 𝘦𝘷𝘦𝘳 𝘬𝘦𝘱𝘵 𝘢 𝘱𝘦𝘵 𝘵𝘪𝘨𝘦𝘳 𝘢𝘨𝘢𝘪𝘯.]

~~~

The illustration by Judith Kerr from 𝘛𝘩𝘦 𝘛𝘪𝘨𝘦𝘳 𝘞𝘩𝘰 𝘊𝘢𝘮𝘦 𝘵𝘰 𝘛𝘦𝘢 (1968). A Gaelic version of the book, translated by Gillebrìde Mac ’IlleMhaoil, is now available here: https://www.gaelicbooks.org/rannsaich-an-bh%C3%B9th/clann/aois-5-8/an-tigear-a-thainig-gu-dinneir

DASG Bòrd na Gàidhlig Gaelic Books Council

21/05/2026
𝘗𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯Is ionnan 𝘱𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯 agus 𝘱𝘦𝘢𝘵𝘢(𝘯). Tha na leanas mar chaob à deagh sgeulachd 🐯:𝟭𝟴𝟵𝟱 𝘔𝘢𝘤-𝘛𝘢𝘭𝘭𝘢 IV No. 13. 3.Bha beatha...
21/05/2026

𝘗𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯

Is ionnan 𝘱𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯 agus 𝘱𝘦𝘢𝘵𝘢(𝘯). Tha na leanas mar chaob à deagh sgeulachd 🐯:

𝟭𝟴𝟵𝟱 𝘔𝘢𝘤-𝘛𝘢𝘭𝘭𝘢 IV No. 13. 3.
Bha beatha ’n duine air a shàbhaladh, agus faodaidh sinn a bhi cinnteach nach do chum e piatan tigeir riamh tuilleadh.

~~~

An dealbh sa le Judith Kerr bhon leabhar 𝘛𝘩𝘦 𝘛𝘪𝘨𝘦𝘳 𝘞𝘩𝘰 𝘊𝘢𝘮𝘦 𝘵𝘰 𝘛𝘦𝘢 (1968). Tha tionndadh Gàidhlig, eadar-theangaichte le Gillebrìde Mac ’IlleMhaoil, a-nis ri fhaighinn an seo: https://www.gaelicbooks.org/rannsaich-an-bh%C3%B9th/clann/aois-5-8/an-tigear-a-thainig-gu-dinneir

DASG Bòrd na Gàidhlig

🙂 Meet David! Dr David Mandić has worked at Faclair na Gàidhlig since 2024, as Editor and lexicography lead. He enjoys w...
12/05/2026

🙂 Meet David!

Dr David Mandić has worked at Faclair na Gàidhlig since 2024, as Editor and lexicography lead. He enjoys working on the entries: searching for information on a word, planning how the first draft will be edited, and deliberating on meanings.

David has always been interested in linguistics and in the Celtic languages. After moving to Scotland, he learnt Gaelic at university and later worked on various Gaelic-related projects. When he heard about the Editor post he thought it looked interesting, and still finds it so!

He looks forward to continued work on the entries, including further study of DASG’s ‘Faclan bhon t-Sluagh’ which is full of fascinating information.

📖 You can read more about ‘Faclan bhon t-Sluagh’ in our blog, here:
www.faclair.ac.uk/blog



Bòrd na Gàidhlig DASG

🙂 Coinnichibh ri David! Tha an Dr David Mandić air a bhith ag obair aig Faclair na Gàidhlig bhon Lùnastal 2024 is e na D...
12/05/2026

🙂 Coinnichibh ri David!

Tha an Dr David Mandić air a bhith ag obair aig Faclair na Gàidhlig bhon Lùnastal 2024 is e na Dheasaiche le uallach airson faclaireachd.

’S toil leis gu mòr a bhith ag obair air na h-inntridhean: a’ sireadh fiosrachadh air facal, a’ planadh mar a dheasaicheas e a’ chiad dreachd, agus a’ beachdachadh air na ciallan.

Dh’innis David dhuinn:
“Bha ùidh agam riamh ann an cànanachas sa chumantas, agus ann an cànanan Ceilteach. Air dhomh tighinn a dh’fhuireach a dh’Alba, dh’ionnsaich mi Gàidhlig aig an oilthigh. Bha mi ag obair às deaghaidh sin, air pròiseactan eile a bha ceangailte ris a’ Ghàidhlig, agus nuair a fhuair mi a-mach mun dreuchd seo, smaointich mi ‘well, tha seo a’ coimhead inntinneach’, agus ’s ann inntinneach a tha e!”

📖 Tha David a’ coimhead air adhart ri barrachd obrach air inntridhean ùra, air faclan inntinneach eile. Nach dèan sibh fhèin beagan rannsachaidh tro na h-inntridhean againn an seo?: https://faclair.ac.uk/entries



Bòrd na Gàidhlig DASG

12/05/2026

AN URRAINN DHUIBH AR CUIDEACHADH LE TAR-SGRÌOBHAIDHEAN?/ CAN YOU HELP WITH TRANSCRIPTIONS?

Tha cùisean a’ dol gu math dha ‘Fosgladh an Tobair’, an làrach-lìn sluagh obrachail far a bheil saor thoilich a’ tar-sgrìobhadh chlàraidhean bho Thobar an Dualchais. Mòran taing dhan a h-uile neach a tha air a bhith ag obair air na tar-sgrìobhaidhean gu ruige seo.

Tha clàraidhean fhathast rin tar-sgrìobhadh bho thoiseach a’ phròiseict ’s nach deach an taghadh gu ruige seo, agus tha sinn a’ coimhead airson daoine a bhiodh deònach ar cuideachadh.

Mar eisimpleir, seo clàradh anns a bheil Niall MacFhionghain (Niall Ruairidh Mhurchaidh) à Bàgh a' Chaisteil, Barraigh, a’ bruidhinn air uair a chaidh e air chall sa cheò: https://www.tobarandualchais.co.uk/track/79538?l=gd

Ma tha ùidh agaibh anns a’ chlàraidh seo no clàraidhean eile a thar-sgrìobhadh, rachaibh gu https://fosgladh.tobarandualchais.co.uk/gd far am faic sibh an liosta slàn de chlàraidhean a tha rin tar-sgrìobhadh agus fiosrachadh mu bhith a’ dol an sàs sa phròiseact.
--------------------------------------------------------------------
Good progress is being made on the crowdsourcing platform ‘Opening the Well’ in which volunteers are transcribing Gaelic recordings from the Tobar an Dualchais website. Many thanks to everyone who has been working on the transcriptions to date.

There are still some recordings from the start of the project which haven’t yet been selected and we’re looking for volunteers to help us.

For example, here’s a recording in which Neil MacDonald from Castlebay in Barra talks about an occasion on which he lost his way in the mist:
https://www.tobarandualchais.co.uk/track/79538?l=en

If you are interested in transcribing this recording or any of the other recordings, please visit https://fosgladh.tobarandualchais.co.uk/en where you’ll see the list of recordings and information on how to get involved.

Guth Bharraidh
Barra Heritage & Cultural Centre
Isle of Barra
Gàidhlig na h-Alba ~ Scottish Gaelic
Sabhal Mòr Ostaig
Bòrd na Gàidhlig
Comunn na Gàidhlig
An Taigh Cèilidh
An Lòchran Gaelic Arts
Taigh na Gàidhlig
Bothan Dhùn Èideann
Ceòlas
Iomairtean Gàidhlig
Colaisde na Gàidhlig / The Gaelic College
Gàidhlig aig Oilthigh Dhùn Èideann
Gàidhlig is Conaltradh
Faclair na Gàidhlig
DASG

🧐 nead-starraig ~ The crow’s nest on the mast of a shipAnother word for this is crannag. In this attestation the article...
07/05/2026

🧐 nead-starraig ~ The crow’s nest on the mast of a ship

Another word for this is crannag. In this attestation the article is used:

1978 DASG Fieldwork Archive, Sgalpaigh na Hearadh
Nead-na-starraig | crow’s nest. Ann an nead na starraig – in the crow’s nest of a mast in a sailing vessel, merchantman, merchant vessel.

🔎 Read the nead-starraig entry in Faclair na Gàidhlig here: www.faclair.ac.uk/entries/65

Image: An 1867 image in the public domain, from Wikimedia Commons: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:(1867)_p184_I_SCORESBYS_TUNNA.jpg



Bòrd na Gàidhlig DASG

Address

Faclair Na Gàidhlig, Seòmar G24, Ionad Iain Nobail
Teangue
IV448RQ

Opening Hours

Monday 9am - 5pm
Tuesday 9am - 5pm
Wednesday 9am - 5pm
Thursday 9am - 5pm
Friday 9am - 5pm

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Faclair na Gàidhlig posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Share