19/05/2026
ශ්රී ලංකාවේ අවසන් වසර 17 තුළ සිදුවූ කොටි මරණ පිළිබඳ විශ්ලේෂණාත්මක අධ්යයනය.
ශ්රී ලංකාවේ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ශ්රී ලංකා කොටියා (Panthera pardus kotiya) සම්බන්ධයෙන් සිදුකළ දීර්ඝකාලීන පර්යේෂණයක් 2026 වසරේදී 'Wildlife Letters' සඟරාවේ ප්රකාශයට පත් කර ඇත. වීරක්කොඩි සහ පිරිස විසින් මෙහෙයවන ලද මෙම අධ්යයනය මගින් වසර 17ක් (2008-2024) පුරා මෙරට සිදුවූ කොටින්ගේ මරණ 164ක් විශ්ලේෂණය කර ඇති අතර, ඉන් හෙළි වී ඇත්තේ මිනිස් ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් සිදුවන කොටින්ගේ මරණ මධ්යම කඳුකරයේ වතු ආශ්රිතව දැඩි ලෙස සංකේන්ද්රණය වී ඇති බවයි.
මරණවල වර්ධනය සහ ජනගහන රටා
පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, වසරකට සාමාන්යයෙන් කොටින් 9.6ක් පමණ මියයන බව වාර්තා වී ඇති අතර කාලයත් සමඟ මෙම මරණ සංඛ්යාව ක්රමයෙන් ඉහළ යන බව නිරීක්ෂණය වී ඇත. විශේෂයෙන්ම මියගිය සතුන් අතරින් වැඩි ප්රමාණයක් (68.4%) පිරිමි සතුන් වන අතර, මියගිය සතුන්ගෙන් 87.3%ක්ම ප්රජනන වයසේ පසුවන වැඩිහිටි සතුන් බව තහවුරු වී තිබේ. පිරිමි සතුන්ගේ මරණ අනුපාතය වැඩි වීමට හේතුව ලෙස ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ පිරිමි සතුන් ආහාර සොයා සහ සිය බල ප්රදේශ ව්යාප්ත කිරීම සඳහා වැඩි දුරක් සංචාරය කරන බැවින්, ඔවුන් මිනිස් වාසභූමි සහ උගුල්වලට හසුවීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩි බවයි.
මරණ වලට ප්රධාන හේතු සහ වාසස්ථාන අතර සම්බන්ධය
මෙම අධ්යයනයට අනුව කොටින්ගේ මරණවලට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ කම්බි මදු (snares) භාවිතයයි. වාර්තා වී ඇති මරණවලින් 62.3%ක් මදු හේතුවෙන් සිදුවී ඇති අතර, ඉන් වැඩි ප්රමාණයක් (65%) තේ වතු ආශ්රිතව සිදුවූ ඒවා වේ. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වතුකරයේ ජනතාව වල් ඌරන් වැනි සතුන් ඉලක්ක කර අටවන මදු සඳහා කොටින් අහඹු ලෙස හසුවන බවයි. මදු භාවිතයට අමතරව වස දීම, වෙඩි තැබීම සහ මාර්ග අනතුරු හේතුවෙන් ද කොටින් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් මියයන බව අධ්යයනය පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන්ම වනජීවී රක්ෂිත ප්රදේශ තුළදී වෙඩි තැබීම් සහ වස දීම් වැඩි වශයෙන් වාර්තා වී ඇත.
මධ්යම කඳුකරයේ අවදානම සහ නුවරඑළිය දිස්ත්රික්කය
පර්යේෂණ දත්තවලට අනුව මුළු මරණ සංඛ්යාවෙන් 46.9%ක්ම වාර්තා වී ඇත්තේ මධ්යම පළාතෙනි. ඉන් නුවරඑළිය දිස්ත්රික්කය පමණක් මරණවලින් 38.4%ක් සඳහා දායකත්වය සපයයි. මෙම තත්ත්වය මධ්යම කඳුකරයේ වතු පරිසරය කොටින්ට ඉතාමත් අවදානම් කලාපයක් බව සනාථ කරයි. පර්යේෂකයන් විසින් සිදුකළ MaxEnt ආකෘතිකරණ විශ්ලේෂණය මගින් ද තහවුරු වී ඇත්තේ මුහුදු මට්ටමේ සිට උස සහ තේ වතු ආශ්රිත භූමි භාවිතය කොටින්ගේ මරණ සිදුවීමේ හැකියාව කෙරෙහි වැඩි බලපෑමක් කරන බවයි.
සංරක්ෂණය සඳහා නිර්දේශ
කොටින්ගේ මරණ අවම කිරීම සඳහා අධ්යයනය මගින් නිර්දේශ කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර ඇත:
• මධ්යම කඳුකරයේ වතු සහ වනාන්තර අතර පවතින මායිම් ප්රදේශවල අටවා ඇති මදු හඳුනාගෙන ඒවා ඉවත් කිරීමට ප්රමුඛත්වය ලබා දීම.
• වැඩි වශයෙන් මරණ වාර්තා වන දිස්ත්රික්කවල වනජීවී නීති ක්රියාත්මක කිරීම සහ මුර සංචාර දැඩි කිරීම.
• වතු කළමනාකාරීත්වය සහ ප්රාදේශීය ප්රජාව දැනුවත් කර ඔවුන් කොටින් සංරක්ෂණය කිරීමේ ක්රියාවලියට හවුල් කර ගැනීම.
• වනජීවී රක්ෂිත තුළ සිදුවන නීති විරෝධී වෙඩි තැබීම් සහ වස දීම් වැළැක්වීම සඳහා විධිමත් පරීක්ෂණ පද්ධතියක් ස්ථාපනය කිරීම.
අවසාන වශයෙන් පර්යේෂකයන් අවධාරණය කරන්නේ ශ්රී ලංකා කොටියාගේ අනාගත පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා වතු පරිසරය තුළ මිනිසා සහ කොටියා අතර පවතින ගැටුම කළමනාකරණය කිරීම අතිශය වැදගත් බවයි.
✒ Research team: Sanjaya Weerakkody, Vimukthi Gunasekara, Sethil Muhandiram, Try Surya Harapan, Kithmi R. Gunasekara, Bandini Jayasena, John B. Wilson, Prathiba M. Amugoda, Tharika de Silva, Chathuranga D. Hathurusinghe, Ahimsa Campos‐Arceiz, Enoka P. Kudavidanage
🔗 DOI: https://doi.org/10.1002/wll2.70040
📰 Issue: Wildlife Letters, 2026; 1–11
📅 Published: 15 May 2026
♡ ⎙ㅤ ⌲
ˡᶦᵏᵉ ˢᵃᵛᵉ ˢʰᵃʳᵉ
#පරිසර_සමාගම
