21/09/2026
𝗛𝗜𝗡𝗗𝗜 𝗚𝗜𝗡𝗧𝗢. 𝗨𝗧𝗔𝗡𝗚.
𝗧𝗘𝗞𝗡𝗢𝗟𝗢𝗛𝗜𝗬𝗔 𝗔𝗧 𝗘𝗗𝗨𝗞𝗔𝗦𝗬𝗢𝗡 𝗠𝗨𝗟𝗔 𝗡𝗢𝗢𝗡𝗚 𝗕𝗔𝗧𝗔𝗦 𝗠𝗜𝗟𝗜𝗧𝗔𝗥 𝗛𝗔𝗡𝗚𝗚𝗔𝗡𝗚 𝗡𝗚𝗔𝗬𝗢𝗡
Inaalala tuwing ika-21 ng Setyembre ang tunay na kalagayan ng bansa sa ilalim ng diktadurya ni Ferdinand Marcos Sr., kung saan dokumentado ang malawakang karahasan at paglabag sa karapatang pantao noong panahon ng Batas Militar. Sa kabila nito, nananatiling buhay ang naratibo ng diumano'y “Golden Age” ng kanyang pamumuno. Ngunit kapag sinuri ang mga datos at ang aktwal na karanasan ng mamamayan, lumilitaw na ang ipinagmamalaking “Ginintuang Panahon” ay isang malaking ilusyon na itinayo sa pamamagitan ng karahasan, propaganda, at napakalaking pagkakautang na hanggang ngayon ay binabayaran pa rin ng sambayanang Pilipino.
Lumaganap ang iba't ibang ahensiyang pang-agham at teknolohiya sa ilalim ng administrasyong Marcos Sr. sa pamamagitan ng pagbibigay-priyoridad sa agham at teknolohiya na isinasaad sa 1973 Constitution. Pinalawak ang National Science Development Board tungo sa National Science and Technology Authority noong 1982, itinatag ang National Academy of Science and Technology noong 1976, at binuo ang iba pang institusyong pang-agham at pananaliksik. Kasabay nito ang pagtatayo ng malalaking imprastruktura tulad ng mga kalsada, irigasyon, planta ng enerhiya, at mga gusaling pangkultura na ipinakita bilang simbolo ng modernisasyon. Sa kabila ng mga pasilidad na naitayo, malaki ang halagang binayaran ng mga mamamayan; hindi lamang pananalapi kundi maging buhay at kalayaan.
Subalit mahalagang tanungin kung sino ang tunay na nakinabang at ano ang naging kapalit ng mga proyektong ito. Sa halip na gamitin ang edukasyon upang palakasin ang pambansang kapasidad sa agham at industriya, itinulak ng estado ang labor export policy sa pamamagitan ng Labor Code of 1974. Dahil dito, naging pangunahing tugon sa kawalan ng trabaho ang pagpapadala ng mga manggagawang Pilipino sa ibang bansa, kabilang ang mga nagtapos sa agham at inhinyeriya. Hanggang ngayon, ramdam pa rin ang epekto nito: sa mahigit 3.7 milyong nagtapos ng agham mula 1990 hanggang 2015, tinatayang 19.6% lamang ang nakapagtrabaho sa larangang kanilang pinag-aralan. Ang retorika ng “global competitiveness” na madalas gamitin ngayon sa edukasyon ay repackaged version lamang ng parehong lohika na ang edukasyon ay para lamang sa pag-export ng lakas-paggawa at hindi para sa pambansang industriyalisasyon at pag-unlad.
Sa loob ng dalawampung taon ng paghahari ni Marcos Sr., lumobo ang utang ng Pilipinas mula $599 milyon noong 1965 hanggang $28.3 bilyon pagsapit ng 1986, upang mapondohan ang walang-humpay na pagpapatayo ng mga gusali at imprastruktura na nagsilbing palamuti ng rehimen, habang ang malaking bahagi nito ay nakurakot ng administrasyon.
Isang malinaw na halimbawa ng ilusyong ito ang Bataan Nuclear Power Plant (BNPP). Sinimulan itong itayo noong 1976 at natapos noong 1984, ngunit hindi kailanman naging operasyonal dahil sa mga seryosong isyu sa kaligtasan at alegasyon ng korapsyon. Mula sa orihinal na tinatayang gastos na $500–700 milyon, umabot ang halaga nito sa humigit-kumulang $2.3 bilyon. Halos lahat ng ito ay pinondohan sa pamamagitan ng pag-utang mula sa ibang bansa. Iginiit pa ng ilang ulat na personal na nakinabang si Marcos Sr. mismo sa malaking bahagi ng $80M na komisyon mula sa kontrata. Isa lamang ang BNPP sa bilyon-bilyong pisong proyektong teknolohikal noong Martial Law na walang naidulot kundi ang ibaon ang Pilipinas sa utang.
Nananatiling hindi pinahahalagahan ang agham sa Pilipinas matapos ang Martial Law. Ang alokasyon para sa Research and Development ay nananatiling nasa 0.2% hanggang 0.3% lamang ng GDP, na malayong-malayo sa 1% na pamantayang inirerekomenda ng UNESCO. Nagpanukala ang DOST ng ₱48B hanggang ₱49B na badyet, ngunit halos kalahati lamang nito ang inaprubahan, at hindi man lang nakapasok ang ahensya sa sampung may pinakamalaking badyet sa bansa. Sa gitna ng kakulangan ng pondo, muling bumabangon ang panukalang magtayo ulit ng nuclear power plant, hindi para sa kapakanan ng mamamayan, kundi upang magbigay ng suplay ng kuryente para sa napakalaking energy requirement ng Pax Silica, na isang proyektong pinamumunuan ng Estados Unidos para sa artificial intelligence (AI) at semiconductor sa New Clark City. Sa panlabas, inilalarawan ang mga proyektong ito bilang makabuluhang pagsulong sa agham at teknolohiya, ngunit, tulad ng BNPP, nagdadala lamang ang mga ito ng malaking panganib at dagdag na pasanin sa kaligtasan at ekonomiya ng bansa. Parehong bansa at parehong lohika ng pagkakautang at pagdepende sa dayuhan, na ngayon ay nangyayari sa ilalim ng pamumuno ng anak ng dating diktador.
Hindi hiwalay ang mga proyektong ito sa matinding karahasang dinanas ng bayan sa isa sa mga pinakamadilim na yugto ng kasaysayan nito. Ayon sa datos ng Amnesty International, umabot sa 107,200 ang naging biktima ng rehimeng Marcos Sr., kabilang ang hindi bababa sa 3,200 na pinaslang at humigit-kumulang 70,000 na ilegal na ikinulong at tinortyur. Inamin mismo ni Marcos Sr. sa Amnesty International noong 1975 na mahigit 50,000 katao ang inaresto sa ilalim ng Batas Militar sa pagitan lamang ng 1972 at 1975, kabilang ang mga lider-manggagawa, mga peryodista, at mga tagapagtanggol ng karapatang pantao. Hindi maaaring pag-usapan ang tinatawag na “pag-unlad” noong Batas Militar nang hiwalay sa mga buhay na nakitil at sa mga taong sinaktan at pinahirapan upang mapanatili ang imahe ng kaayusan.
Sa pag-alala natin ngayong ika-21 ng Setyembre, mahalagang hindi lamang natin alalahanin ang mga biktima ng karahasan, kundi kilalanin din ang sistemang patuloy na nagpapanatili ng ilusyon ng pag-unlad habang pinapabayaan ang tunay na agham, edukasyon, at kapakanan ng mamamayan. Ngayong isang Marcos muli ang namumuno sa bansa, hindi natin dapat hayaang magpatuloy ang parehong istruktura ng pagkakautang, pagpapabaya, at pang-aabuso sa kapangyarihan. Kailangang isulong ang tunay na pamumuhunan sa pambansang agham at edukasyon, at hindi ang muling pagtatayo ng mga megalomaniac na proyektong nagpapanggap na pag-unlad habang nagpapalubog sa atin sa utang at panlalabis sa mga Pilipinong mamamayan.
Pinangakuan tayo ng ginto. Ang natanggap lamang natin ay ang kinang ng utang at sakripisyong hanggang ngayon ay patuloy nating binabayaran sa pera at sa buhay.
𝗠𝗴𝗮 𝗦𝗮𝗻𝗴𝗴𝘂𝗻𝗶𝗮𝗻
Abjorensen, N. (2017, Nobyembre 22). 𝘕𝘰 𝘱𝘰𝘸𝘦𝘳, 𝘣𝘶𝘵 𝘱𝘭𝘦𝘯𝘵𝘺 𝘰𝘧 𝘴𝘺𝘮𝘣𝘰𝘭𝘪𝘴𝘮. Inside Story. https://insidestory.org.au/no-power-but-plenty-of-symbolism/
Amnesty International. (2022, Abril 25). 𝘍𝘪𝘷𝘦 𝘵𝘩𝘪𝘯𝘨𝘴 𝘵𝘰 𝘬𝘯𝘰𝘸 𝘢𝘣𝘰𝘶𝘵 𝘔𝘢𝘳𝘵𝘪𝘢𝘭 𝘓𝘢𝘸 𝘪𝘯 𝘵𝘩𝘦 𝘗𝘩𝘪𝘭𝘪𝘱𝘱𝘪𝘯𝘦𝘴. Amnesty International. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/04/five-things-to-know-about-martial-law-in-the-philippines/
Bacay, H. (2026). 𝘗𝘢𝘹 𝘚𝘪𝘭𝘪𝘤𝘢 𝘷𝘰𝘳𝘢𝘤𝘪𝘰𝘶𝘴, 𝘶𝘯𝘯𝘦𝘤𝘦𝘴𝘴𝘢𝘳𝘺; 𝘮𝘢𝘺 𝘩𝘪𝘵 𝘦𝘯𝘦𝘳𝘨𝘺 𝘴𝘶𝘱𝘱𝘭𝘺 – 𝘛𝘪𝘯𝘪𝘰. INQUIRER.net. https://newsinfo.inquirer.net/2275300/
Dela Peña, K. (2021, Setyembre 21). 𝘔𝘢𝘳𝘤𝘰𝘴’ 𝘮𝘢𝘳𝘵𝘪𝘢𝘭 𝘭𝘢𝘸: 𝘎𝘰𝘭𝘥𝘦𝘯 𝘢𝘨𝘦 𝘧𝘰𝘳 𝘤𝘰𝘳𝘳𝘶𝘱𝘵𝘪𝘰𝘯, 𝘢𝘣𝘶𝘴𝘦𝘴. INQUIRER.net. https://newsinfo.inquirer.net/1490968/
Department of Science and Technology. (w.p.). 𝘏𝘪𝘴𝘵𝘰𝘳𝘺 𝘢𝘯𝘥 𝘓𝘰𝘨𝘰. Department of Science and Technology. Retrieved September 17, 2026, from https://www.dost.gov.ph/transparency/about-dost/history-and-logo.html
Fernandez, H. A. (2026). 𝘗𝘩𝘪𝘭𝘪𝘱𝘱𝘪𝘯𝘦𝘴 𝘱𝘶𝘴𝘩𝘦𝘴 𝘈𝘐 𝘩𝘶𝘣, 𝘨𝘢𝘴 𝘢𝘯𝘥 𝘯𝘶𝘤𝘭𝘦𝘢𝘳 𝘵𝘰 𝘣𝘰𝘰𝘴𝘵 𝘪𝘯𝘷𝘦𝘴𝘵𝘮𝘦𝘯𝘵. Eco-Business. https://www.eco-business.com/news/philippines-pushes-ai-hub-gas-and-nuclear-to-boost-investment/
Galang, G. C. (2026, Hulyo 28). 𝘋𝘖𝘌 𝘦𝘺𝘦𝘴 𝘯𝘶𝘤𝘭𝘦𝘢𝘳 𝘵𝘰 𝘱𝘰𝘸𝘦𝘳 𝘗𝘢𝘹 𝘚𝘪𝘭𝘪𝘤𝘢 𝘈𝘐 𝘩𝘶𝘣 𝘪𝘯 𝘕𝘦𝘸 𝘊𝘭𝘢𝘳𝘬 𝘊𝘪𝘵𝘺. Manila Bulletin. https://mb.com.ph/2026/07/28/doe-eyes-nuclear-to-power-pax-silica-ai-hub-in-new-clark-city
IBON Foundation. (2022, Pebrero 25). `𝘎𝘰𝘭𝘥𝘦𝘯 𝘠𝘦𝘢𝘳𝘴’: 𝘛𝘩𝘦 𝘳𝘦𝘢𝘭 𝘭𝘰𝘯𝘨-𝘭𝘢𝘴𝘵𝘪𝘯𝘨 𝘦𝘤𝘰𝘯𝘰𝘮𝘪𝘤 𝘥𝘢𝘮𝘢𝘨𝘦 𝘸𝘳𝘰𝘶𝘨𝘩𝘵 𝘣𝘺 𝘔𝘢𝘳𝘤𝘰𝘴. IBON Foundation. https://www.ibon.org/en/golden-years-the-real-long-lasting-economic-damage-wrought-by-marcos/
Maca, M. (2018). Education in the ‘New Society’ and the Philippine Labour Export Policy (1972-1986). 𝘑𝘰𝘶𝘳𝘯𝘢𝘭 𝘰𝘧 𝘐𝘯𝘵𝘦𝘳𝘯𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯𝘢𝘭 𝘢𝘯𝘥 𝘊𝘰𝘮𝘱𝘢𝘳𝘢𝘵𝘪𝘷𝘦 𝘌𝘥𝘶𝘤𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯, 7(1), 1–16. https://doi.org/10.14425/jice.2018.7.1.1
Manlapig, R. (2025, Setyembre 6). 𝘛𝘳𝘦𝘢𝘵𝘪𝘴𝘦: 𝘏𝘰𝘸 𝘨𝘢𝘱𝘴 𝘪𝘯 𝘧𝘶𝘯𝘥𝘪𝘯𝘨 𝘸𝘰𝘳𝘴𝘦𝘯 𝘯𝘢𝘵’𝘭 𝘙&𝘋 𝘤𝘳𝘪𝘴𝘪𝘴. The LaSallian. https://thelasallian.com/2025/09/06/treatise-how-gaps-in-funding-worsen-natl-rd-crisis/
Montesa, A. J. (2022, Marso 6). 𝘛𝘩𝘦 𝘦𝘤𝘰𝘯𝘰𝘮𝘪𝘤 𝘭𝘦𝘨𝘢𝘤𝘺 𝘰𝘧 𝘔𝘢𝘳𝘤𝘰𝘴. BusinessWorld. https://bworldonline.com/opinion/2022/03/06/434082/
Punongbayan, J. C., & Mandrilla, K. (2016, Marso 5). 𝘔𝘢𝘳𝘤𝘰𝘴 𝘺𝘦𝘢𝘳𝘴 𝘮𝘢𝘳𝘬𝘦𝘥 `𝘨𝘰𝘭𝘥𝘦𝘯 𝘢𝘨𝘦’ 𝘰𝘧 𝘗𝘏 𝘦𝘤𝘰𝘯𝘰𝘮𝘺? 𝘓𝘰𝘰𝘬 𝘢𝘵 𝘵𝘩𝘦 𝘥𝘢𝘵𝘢. Rappler. Rappler. https://www.rappler.com/voices/imho/124682-marcos-economy-golden-age-philippines/
Untalan, S. (2025, Hulyo 17). 𝘗𝘏 𝘴𝘤𝘪𝘦𝘯𝘵𝘪𝘴𝘵𝘴 𝘭𝘢𝘮𝘦𝘯𝘵 𝘭𝘢𝘤𝘬 𝘰𝘧 𝘨𝘰𝘷’𝘵 𝘴𝘶𝘱𝘱𝘰𝘳𝘵 𝘧𝘰𝘳 𝘴𝘤𝘪𝘦𝘯𝘤𝘦 𝘢𝘯𝘥 𝘵𝘦𝘤𝘩𝘯𝘰𝘭𝘰𝘨𝘺. GMA Network. https://www.gmanetwork.com/news/scitech/science/952968/ph-scientists-lament-lack-of-gov-t-support-for-science-and-technology/story/
VERA Files. (2020, Oktubre 25). 𝘝𝘌𝘙𝘈 𝘍𝘐𝘓𝘌𝘚 𝘍𝘈𝘊𝘛 𝘚𝘏𝘌𝘌𝘛: 𝘈 𝘴𝘭𝘦𝘦𝘱𝘪𝘯𝘨 𝘱𝘰𝘸𝘦𝘳 𝘨𝘪𝘢𝘯𝘵, 𝘉𝘢𝘵𝘢𝘢𝘯 𝘕𝘶𝘤𝘭𝘦𝘢𝘳 𝘗𝘰𝘸𝘦𝘳 𝘗𝘭𝘢𝘯𝘵 𝘦𝘹𝘱𝘭𝘢𝘪𝘯𝘦𝘥. VERA Files. https://verafiles.org/articles/vera-files-fact-sheet-sleeping-power-giant-bataan-nuclear-po
