21/03/2026
ประชาสัมพันธ์ผลงานบุคลากรภาควิชา: ถอดบทเรียนการสอนจากวิชา SOC3068 ปริทรรศน์เกี่ยวกับความตาย
“ก่อนหน้านี้ตัวเราเรียนเรื่องความตายผ่านวิชาประชากรศาสตร์มาโดยตลอด จนได้มามองการตายและความตายผ่านมุมสังคมวัฒนธรรมผ่านการเรียนปริญญาเอกในวิชาชีวิต ความเสี่ยง และความตาย ทำให้เห็นได้ว่าการตายไม่ได้เป็นแค่จุดเดียวของชีวิต แต่เป็นกระบวนการที่เชื่อมโยงกับเรื่องต่าง ๆ ในชีวิต คนใกล้ชิด สิ่งของเครื่องใช้ รวมถึงระดับสังคมไปพร้อมๆ กัน”
‘ฐิตินันทน์ ผิวนิล’ หรือ ‘อ.แด๊ท’ อาจารย์ประจำภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง ที่ก่อนหน้านี้ไม่เคยสนใจเรื่องความตาย จนกระทั่งประสบการณ์ความตายได้เข้ามาใกล้ตัว
ประสบการณ์เรียนรู้เรื่องความตายครั้งแรกของอาจารย์มีทั้งการได้ไปดูศพที่โรงพยาบาล ไปสำรวจเมรุเพื่อดูพิธีการเผาศพ ไปดูธุรกิจโลงศพ กระบวนการจัดการศพยากไร้และไร้ญาติ จนมาถึงตอนนี้อ.ฐิตินันทน์ได้นำความรู้กลับมาสอนเรื่องความตายในชื่อวิชา ‘ปริทัศน์เกี่ยวกับความตาย’ ที่มหาวิทยาลัยรามคำแหงแล้ว
เป้าหมายของวิชานี้คือ การให้ผู้เรียนเข้าใจความตายในเชิงสังคมโดยเชื่อมโยงกับประสบการณ์ของตัวเองได้ ดึงเอาคำว่าความตายมาให้ใกล้ตัวขึ้น แต่ก็ไม่ได้น่ากลัวจนเกินไป ในขณะเดียวกันอาจารย์เล่าว่าตัวเองก็ไม่ได้สอนให้เด็กพร้อมปลงสังขาร เอาแค่สื่อสารและเรียนรู้เรื่องความตายในเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันก็พอแล้ว ในเมื่อมันคือสิ่งที่ไม่มีใครหนีพ้น
วิชานี้ไม่ได้บอกว่าวิธีไหนคือวิธีที่ดีที่สุดในการเตรียมตัวเรื่องความตาย หลักสำคัญที่อ.แด๊ท ยึดถือคือ อยากให้เด็กนึกถึงและสื่อสารเรื่องความตายได้ เตรียมตัวกับความตายได้ โดยที่เด็กต้องเป็นคนคิดเอง เลือกเอง เพราะท้ายที่สุดมันไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของปัจเจกแต่ยังเกี่ยวข้องกับคนอื่น ๆ ในสังคมด้วย
การทำ ‘Free Listing’ คือเทคนิคการสอนอย่างแรกที่อาจารย์นำมาใช้กับนักเรียนในคาบแรกๆ โดยกิจกรรมหลักคือการเขียนคำอะไรก็ได้ เอาเป็นลิสต์สั้นๆ ไม่ใช่ประโยคยาวๆ ในเวลาที่จำกัด เพื่อค้นหาการรับรู้ของแต่ละคนที่มีต่อเรื่องหนึ่ง
โจทย์แรกของวิชานี้การให้นักเรียนสิสต์คำอะไรก็ได้ที่นึกถึงเมื่อพูดถึงความตาย คำตอบที่อาจารย์เห็นก็มีทั้งคำว่า ความเศร้า เสียใจ กรีดร้อง เลือด สีดำ ร้องไห้ หรือโลงศพ
อีกวิธีที่น่าสนใจคือการให้ผู้เรียนลองทำ ‘Photo Voice’ หรือการสื่อสารผ่านภาพ โดยอ.แด๊ทจะมอบหมายให้ผู้เรียนไปถ่ายรูปอะไรก็ได้ที่เกี่ยวกับสุขภาพ ความเจ็บป่วย หรือความตายที่เราเห็นได้ในชีวิตประจำวัน และให้มาเล่าเรื่องสะท้อนความคิดของเขาให้เพื่อนในห้องฟังด้วยกันอีกที
ผลงานที่อาจารย์นำมาเล่าให้เราฟังวันนี้คือผลงานของผู้เรียนคนหนึ่งที่เลือกถ่ายรูป ‘สะพานลอย’ โดยเขาอธิบายว่าสะพานลอยคือสัญลักษณ์ของความเจ็บป่วย ความตาย ความปลอดภัย ความเสี่ยง และความเหลื่อมล้ำทางสังคม รวมๆ กัน เราใช้สะพานลอยเพราะมันคือวิธีข้ามถนนที่ปลอดภัยที่สุด แต่ในขณะเดียวกันสะพานลอยก็เป็นสถานที่ที่คนมักจะใช้ในการฆ่าตัวตาย แถมสะพานลอยก็ไม่ได้ปลอดภัยสำหรับทุกคน อย่างผู้สูงอายุก็ขึ้นไม่ไหว คนพิการอาจต้องใช้ทางม้าลายอย่างเดียว หรือบางคนฝืนขึ้นสะพานลอยจนเกิดเหตุก็มี
น่าสนใจที่ว่า การสอนเรื่องความตายที่มักผูกติดกับเรื่องการแพทย์ ศาสนา หรือปรัชญา หากเรามาปรับใช้กับการสอนในวิชาที่เน้นเชื่อมโยงชีวิตประจำวัน ทำให้ผู้เรียนเข้าใจความตายได้ใกล้ตัวมากขึ้น
เราต่างเห็นความตายในทุกที่ๆ แต่แค่ไม่ได้พูดออกมาเท่านั้นเอง
นี่คือส่วนหนึ่งจากวงสนทนาที่ชื่อว่า Human Life-Brary 02 : Deathducation วิชาความตายในระบบการศึกษา กิจกรรมภายในงาน Death Fest 2026 : re-member ก่อน-แก่-เจ็บ-ตาย ที่จัดขึ้นเมื่อวันที่ 13 มี.ค. ที่ผ่านมา
อ่าน ‘วิชาความตาย’ จากอาจารย์สังคมวิทยาและมานุษยวิทยา วิชาที่เชื่อว่าเรื่องตายพูดได้ คิดได้ เลือกได้ ไม่อัปมงคล https://mutualfinding.co/deathducation/
เรื่อง : ณัฐริฎา ศิริสอน
ภาพ : บัว คำดี
#ความตาย
