06/05/2026
Chùa Thuyền Lâm từ năm 1990-2026( nay) luôn duy trì việc Hoằng pháp Tiếp Tăng độ chúng, xuất gia tu học theo chương trình Phật học truyền thống xưa với số lượng từ 30- cho tới 70 vị Tăng nhân (tăng chúng, học tăng).
Chùa Thuyền Lâm Cổ Tự - Nơi đã từng ươm dưỡng vào vườn Tăng tài- Tăng sĩ thế hệ hôm nay- cho PG. Huế - cho Tổ đình Từ Hiếu - Tổ đình Linh Mụ và các trường Phật học tỉnh bạn.
Và đã được hơn 10 vị Trưởng Lão Giáo Thọ Thiền Môn Xứ Huế quang lâm tới dạy học hằng ngày.
Trong đó, kể tới công đức giáo dục Phật giáo của Chư Vị: Như : Cố Hoà thượng Thích Như Đạt- Trú trì Tổ đình Long Quang, Cố Hoà thượng Thích Thiện Hạnh - Trú xứ pháp tử Tổ đình Báo Quốc, Cố Hoà thượng Thích Phước Thành- Trụ trì Tổ đình Châu Lâm. Trong số tông môn lập nên lớp Chuyên khoa Phật học truyền thống PG tại Việt Nam còn có Hoà thượng Thích Thái Hoà ( nay Trụ trì Phước Duyên Tự Viện) , Cố Hoà thượng Thích Lưu Thanh- Chánh Trú xứ Tổ đình Trúc Lâm v.v…
37. CHÙA THUYỀN LÂM - ÂM VANG ĐẠI GIỚI ĐÀN LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT NAM
Địa chỉ: 150 Đường Điện Biên Phủ, Phường Thuận Hóa, Thành phố Huế.
Tại Kinh Đô Phú Xuân xưa, nơi từng là trung tâm chính trị, văn hóa và tôn giáo của Đàng Trong, có một ngôi cổ tự đã âm thầm chứng kiến biết bao biến thiên của lịch sử dân tộc và đạo pháp. Tọa lạc trên vùng đất linh thiêng thuộc phía nam Kinh thành Huế ngày nay, trải qua hơn ba thế kỷ tồn tại, chùa Thuyền Lâm không chỉ là một ngôi già lam cổ kính mà còn là một trong những trung tâm Phật giáo quan trọng bậc nhất của Đàng Trong dưới thời các chúa Nguyễn, nơi ghi dấu nhiều sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử Phật giáo Việt Nam.
Theo văn bia bảo tháp cùng các tư liệu hiện còn lưu giữ tại Tổ đường, vị khai sơn Chùa Thuyền Lâm là Thiền sư Như Tư Khắc Huyền, một bậc cao tăng thuộc Thiền phái Tào Động. Vào khoảng cuối thế kỷ 17, khi vùng đất Thuận Hóa còn thưa vắng dân cư, Thiền sư Khắc Huyền đã dựng nên một thảo am nhỏ làm nơi tu tập. Ngài viên tịch năm Bính Tuất (1706), Long vị của ngài hiện vẫn được phụng thờ trang nghiêm tại chùa với dòng chữ: "Tào Động chánh tông khai sơn Thiền Lâm tự, húy Như Tư, thượng Khắc hạ Huyền Đại lão Hòa thượng chi giác linh."
Nếu Thiền sư Khắc Huyền là người đặt nền móng cho Chùa Thuyền Lâm thì Hòa thượng Hưng Liên Quả Hoằng chính là người góp phần đưa ngôi chùa trở thành một trung tâm Phật giáo có tầm ảnh hưởng lớn trong cả nước. Ngài là đệ tử đắc pháp của Hòa thượng Đại Sán Thạch Liêm, từng khai sơn chùa Tam Thai tại Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng) trước khi ra Phú Xuân hoằng hóa. Được chúa Nguyễn Phúc Chu sắc phong Quốc sư, ngài đã chọn Chùa Thuyền Lâm làm nơi trụ tích và điều hành Phật sự.
Chính Hòa thượng Hưng Liên là người gửi thư sang Trung Hoa cung thỉnh Hòa thượng Thạch Liêm sang Đàng Trong khai mở Đại giới đàn năm Ất Hợi (1695). Đáng chú ý, trong giai đoạn từ năm Ất Hợi (1695) đến năm Bính Tuất (1706), cả Thiền sư Khắc Huyền và Hòa thượng Hưng Liên đều cùng hiện diện tại Chùa Thuyền Lâm. Một vị là bậc khai sơn trưởng lão, một vị là Quốc sư lãnh đạo Phật giáo đương thời. Đây chính là thời kỳ huy hoàng nhất trong lịch sử ngôi cổ tự.
Năm Ất Hợi (1695), chúa Nguyễn Phúc Chu với lòng sùng kính Tam bảo đã cung thỉnh Hòa thượng Thạch Liêm từ Quảng Đông sang Thuận Hóa hoằng pháp. Theo sự thỉnh cầu của Hòa thượng Hưng Liên, Hòa thượng Thạch Liêm cùng hơn năm mươi môn đồ đã vượt biển sang Đàng Trong. Chùa Thuyền Lâm được chọn làm nơi lưu trú và cũng là địa điểm tổ chức Đại giới đàn lớn nhất trong lịch sử Phật giáo Đàng Trong lúc bấy giờ. Hàng nghìn tăng ni, cư sĩ, hoàng thân quốc thích đã thọ giới tại đây. Chính chúa Nguyễn Phúc Chu cũng đích thân tham dự và thọ giới Bồ Tát.
Sự kiện này không chỉ góp phần chấn hưng Phật giáo Đàng Trong mà còn đặt nền móng cho sự phát triển mạnh mẽ của Phật giáo xứ Huế trong nhiều thế kỷ tiếp theo. Trong tác phẩm Hải Ngoại Ký Sự, Hòa thượng Thạch Liêm đã ghi lại những cảm nhận sâu sắc về cảnh sắc Thiền Lâm: "Đi quanh hai ba lớp núi, nghe trong rừng tre có tiếng chuông trống..." Ngài cũng để lại năm bài thơ nổi tiếng mang tên Thiền Lâm tức sự, trở thành những tư liệu vô giá đối với lịch sử và văn học Phật giáo Việt Nam.
Sau khi Hòa thượng Thạch Liêm trở về nước, Quốc sư Hưng Liên tiếp tục duy trì và phát triển Chùa Thuyền Lâm trở thành một đại thiền viện nổi tiếng. Giữa một vùng đất mà phần lớn các ngôi cổ tự đều thuộc dòng Lâm Tế, Thuyền Lâm lại là trung tâm tiêu biểu của Thiền phái Tào Động tại Đàng Trong, tạo nên một vị trí rất riêng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.
Lịch sử chùa Thuyền Lâm còn gắn liền với hành trạng của Thiền sư Thiệt Diệu Liễu Quán – vị Tổ khai sáng Thiền phái Lâm Tế Liễu Quán Việt Nam. Năm Nhâm Thìn (1712), Chùa Thuyền Lâm được chọn làm nơi tổ chức trường hạ an cư cho tăng chúng Thuận Hóa. Hòa thượng Minh Hoằng Tử Dung được cung thỉnh làm Thiền chủ của trường hạ. Chính tại đây, Thiền sư Liễu Quán đã trình lên Hòa thượng Minh Hoằng bài kệ "Dục Phật". Sau khi nghe bài kệ thể hiện sự chứng ngộ sâu sắc, Hòa thượng Minh Hoằng Tử Dung đã ấn khả và trao tâm ấn cho ngài. Sự kiện ấy được xem là cột mốc quan trọng dẫn đến sự hình thành và phát triển của Thiền phái Lâm Tế Liễu Quán - dòng thiền mang bản sắc Việt Nam có ảnh hưởng sâu rộng nhất tại miền Trung và miền Nam cho đến ngày nay.
Cuối thế kỷ 18, khi nhà Tây Sơn nắm quyền, vận mệnh Chùa Thuyền Lâm bước sang một giai đoạn đầy biến động. Thái sư Bùi Đắc Tuyên đã trưng dụng toàn bộ khuôn viên chùa để xây dựng phủ Thái sư. Một đại thiền viện từng vang danh Đàng Trong bị biến thành phủ đệ và kho tàng phục vụ triều chính. Sau khi triều Tây Sơn sụp đổ, phủ Thái sư bị phá hủy, ngôi cổ tự rơi vào cảnh hoang phế.
Đầu triều Nguyễn, với lòng kính tín Tam bảo, Thừa Thiên Cao Hoàng hậu (Phu nhân vua Gia Long) đã phát tâm cúng dường tài vật để khôi phục lại Chùa Thuyền Lâm. Công cuộc tái thiết được giao cho Hòa thượng Tổ Ấn Mật Hoằng đảm trách. Nhờ công lao của ngài, ngôi cổ tự được phục hồi trên nền đất cũ và tiếp tục duy trì sinh hoạt Phật giáo trong suốt thế kỷ 19. Kế thế trú trì Chùa trong giai đoạn này là các vị đệ tử của Ngài Tổ Ấn Mật Hoằng thuộc thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần: Hòa thượng Tiên Đạt Nguyên Long, Tiên Ngộ Minh Giác, Tiên Cố Chánh Kiến, Minh Tâm Bửu Hành, Minh Tính Huyền Trí Đức, Minh Chiếu Tâm An, Minh Tịnh Lý Thiện, Như Diệu Vĩnh Thừa, Thầy Hồng Nhơn Đinh Hữu Ứng.
Đến cuối thế kỷ 19, Vua Thành Thái cho mở con đường Nam Giao Tân Lộ xuyên qua khuôn viên, Chùa buộc phải dịch chuyển sang vị trí hiện tại. Trải qua chiến tranh, thiên tai và những biến động xã hội kéo dài, ngôi cổ tự dần suy tàn, chỉ còn là một am niệm Phật nhỏ bé giữa vùng đất từng là trung tâm Phật giáo lừng danh.
Sau nhiều năm tháng chìm trong cảnh hoang phế, ngôi cổ tự Thuyền Lâm tưởng chừng chỉ còn là dấu tích của một thời vàng son trong lịch sử Phật giáo xứ Huế. Bước ngoặt mới đến vào ngày 12 tháng 7 năm Canh Ngọ (1990) khi Hòa thượng Tâm Huệ Thích Chơn Trí cùng 6 vị đệ tử xuất thân từ Tổ đình Tường Vân (Huế), được cung thỉnh đảm nhận trọng trách trú trì. Với tâm nguyện phụng sự Tam bảo và ý chí phục hưng ngôi cổ tự, Hòa thượng đã từng bước khôi phục diện mạo cảnh quan chùa, quy tụ tăng chúng, xây dựng đạo tràng tu học và khơi lại sức sống cho một danh lam từng vang bóng trong lịch sử. Tên gọi Chùa Thuyền Lâm cũng chính thức bắt đầu từ đây.
Trong giai đoạn này, Gia đình Phật tử Thuyền Lâm cũng được hình thành và phát triển mạnh mẽ. Dưới sự giáo dưỡng của Hòa thượng Chơn Trí, tổ chức đã trở thành môi trường tu học và giáo dục Phật pháp vững chắc cho nhiều thế hệ thanh thiếu niên. Từ mái chùa Thuyền Lâm, biết bao đoàn sinh đã trưởng dưỡng đạo tâm, hun đúc nhân cách và tinh thần phụng sự đạo pháp, dân tộc.
Căn cứ vào các bảng long vị và bản phổ tự còn thờ tại nhà Tổ Chùa Thuyền Lâm đã liệt ghi 20 vị tổ xếp theo thứ tự. Ngoài ra lại còn một tấm bia sa thạch xưa tại chùa đề "Lâm Tế Chánh Tông... Bổn Sư Hoằng (Thiết) Lão Hòa Thượng Chi Tháp"
1. Thiền sư Như Tư Khắc Huyền (? - 1706): Vị khai sơn Thiền Lâm Tự, thuộc Thiền phái Tào Động. Ngài là người đặt nền móng đầu tiên cho sự hình thành và phát triển của đại thiền viện Thiền Lâm.
2. Hòa thượng Hưng Liên Quả Hoằng: Thiền phái Tào Động Tuệ Kinh Vô Minh đời pháp thứ 30, là đệ tử đắc pháp của Hòa thượng Thạch Liêm. Ngài là bậc lãnh đạo Phật giáo Thuận Hóa cuối thế kỷ 17, có công đưa Chùa Thuyền Lâm trở thành trung tâm Phật giáo lớn nhất Đàng Trong thời bấy giờ.
3. Hòa thượng Thanh Thân Chiêu Quả: Thiền phái Tào Động
4. Hòa thượng Thanh Tĩnh Túc Tôn: Thiền phái Lâm Tế
5. Hòa thượng Phổ Trừng Nguyệt Tùng: Thiền phái Lâm Tế Trí Bảng Đột Không đời pháp thứ 39
6. Hòa thượng Phổ Minh Thành Xứng: Thiền phái Lâm Tế Trí Bảng Đột Không đời pháp thứ 39
7. Hòa thượng Phổ Tịnh Tín Niệm: Thiền Phái Lâm Tế Trí Bảng Đột Không đời pháp thứ 39
8. Hòa thượng Thông Huy Ưng Thụy: Thiền phái Lâm Tế Trí Bảng Đột Không đời pháp thứ 40
9. Hòa thượng Thông Tải Vạn Phước: Thiền phái Lâm Tế Trí Bảng Đột Không đời pháp thứ 40
10. Hòa thượng Thông Giác Thu Nghiêm: Thiền phái Lâm Tế Trí Bảng Đột Không đời pháp thứ 40
11. Hòa thượng Tâm Huệ Thiện Năng, thụy Từ Ân: Thiền phái Lâm Tế Trí Bảng Đột Không đời pháp thứ 41
12. Hòa thượng Đạo Tiên Chánh Tín, thụy Thiên Đức: Thiền phái Lâm Tế
13. Hòa thượng Tiên Đạt Nguyên Long: Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 37, là đệ tử của Ngài Tổ Ấn Mật Hoằng.
14. Hòa thượng Tiên Ngộ Minh Giác (1786 - 1829): Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 37. Ngài là đệ tử đắc pháp của Hòa thượng Tổ Ấn Mật Hoằng. Sau thời gian trú trì tại Chùa Thuyền Lâm, Ngài trở về quê nhà Quảng Bình trùng kiến Chùa Kim Phong hoằng pháp và viên tịch tại đây. sau này môn đồ pháp quyến đã xây dựng Tháp Minh Giác tại khuôn viên chùa Thuyền Lâm để tôn thờ và tưởng nhớ công đức của ngài. Hiện bảo tháp của ngài vẫn còn trong khuôn viên chùa.
15. Hòa thượng Tiên Cố Chánh Kiến: Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 37, là đệ tử của Ngài Tổ Ấn Mật Hoằng.
16. Hòa thượng Minh Tâm Bửu Hành: Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 38, là đệ tử của Hòa thượng Tiên Ngộ Minh Giác, huynh đệ đồng sư với Hòa thượng Minh Đức Bửu Tích - Tổ Đình Quốc Ân (Huế).
17. Hòa thượng Minh Tính Huyền Trí Đức: Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 38.
18. Hòa thượng Minh Chiếu Tâm An: Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 38.
19. Hòa thượng Minh Tịnh Lý Thiện, hiệu Tuệ Hiệt: Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 38.
20. Hòa Thượng Như Diệu Vĩnh Thừa, hiệu Tịnh Diệu (? - 1957): Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 39, Trùng hưng Chùa Thuyền Lâm, năm Đinh Dậu (1957) Hòa thượng viên tịch.
21. Thầy Hồng Nhơn Đinh Hữu Ứng, tự Phát Tuệ: Thiền phái Lâm Tế Đạo Mân Mộc Trần đời pháp thứ 40. Do nhiều chướng duyên của thời cuộc nên Thầy hoàn tục, từ đó sinh hoạt tăng chúng tại Chùa không được duy trì, cảnh chùa ngày một hoang phế, đất chùa bị lấn dần, ngôi cổ tự xuống cấp nghiêm trọng.
22. Hòa thượng Tâm Huệ Thích Chơn Trí (Trú trì hiện nay): Là đệ tử Hòa thượng Trừng Thông Thích Tịnh Khiết - Chùa Tường Vân. Năm Canh Ngọ (1990), Thầy được cung thỉnh đảm nhiệm trú trì Chùa Thuyền Lâm, khi ngôi cổ tự đã xuống cấp nghiêm trọng. Thầy phát tâm phục hồi và tái thiết lại chùa, Từ đây danh xưng "Thuyền Lâm" được sử dụng rộng rãi như ngày nay.
Trải qua hơn ba trăm năm cùng biết bao thăng trầm của lịch sử, chùa Thuyền Lâm tuy không còn giữ được quy mô như thời cực thịnh nhưng vẫn bảo tồn nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh quý báu. Nơi đây còn lưu giữ hệ thống nhà rường truyền thống Huế, các pho tượng cổ, hoành phi câu đối, pháp khí cùng nhiều tư liệu Hán Nôm có giá trị.
Năm Giáp Thìn (2024), vụ hỏa hoạn lớn đã thiêu rụi tòa chính điện bằng gỗ, để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với tăng ni, Phật tử và những người yêu quý di sản văn hóa cố đô. Tuy nhiên, vượt lên trên những mất mát vật chất, giá trị lớn nhất của Thuyền Lâm vẫn là lịch sử hơn ba thế kỷ trường tồn cùng dân tộc và đạo pháp. Đó là nơi từng diễn ra Đại giới đàn nổi tiếng năm Ất Hợi (1695), nơi ghi dấu bước ngoặt chứng ngộ của Thiền sư Thiệt Diệu Liễu Quán, nơi hội tụ các bậc danh tăng lỗi lạc của Phật giáo Việt Nam và cũng là một chứng nhân sống động của lịch sử Phú Xuân - Huế.
Giữa lòng xứ Huế hôm nay, tiếng chuông Chùa Thuyền Lâm vẫn ngân vang qua từng mùa mưa nắng, nhắc nhớ hậu thế về một thời vàng son của Kinh Đô Phật giáo Việt Nam, về những bậc Tổ sư đã dày công vun bồi đạo pháp, để ngọn đèn chánh pháp tiếp tục soi sáng trên mảnh đất văn hiến Thừa Thiên lịch sử.
*********
Chúng con tổng hợp lại theo sự tìm hiểu của chúng con ! Sẽ không tránh khỏi thiếu sót... Kính mong Chư Tôn Đức và Quý Đạo Hữu hoan hỷ từ bi - chỉ dạy góp ý để chúng con ngày hoàn thiện hơn ! Chúng con thành kính tri ân !!!
