11/13/2023
🌷 Crocus sativus L., halk arasında bilinen adı ile Safran, ülkemizde yetişen endemik bitki türlerinden biridir. Iridaceae familyasına ait olan bu bitki, var olan en pahalı baharatlardan biri olarak bilindiğinden “Kırmızı Altın” olarak isimlendirilmiştir. İran – Turan florasına ait olan bu bitki başta İran olmak üzere İspanya, İtalya, Yunanistan ve Türkiye’de yayılım gösteren çok yıllık bir bitkidir. Ülkemizde, adını verdiği Karabük’ün Safranbolu ilçesi başta olmak üzere bazı bölgelerde yetiştiriciliği yapılmaktadır. Her yıl sonbaharda, safranların çiçek açma zamanında “Safran Festivali” yapılarak pek çok etkinlik düzenlenmiş, bu etkinliklerle de safran bitkisinin anlam ve öneminin anlaşılması amaçlanmıştır. Hasat zamanı halk için safran tarlalarına giriş açılır ve toplama yapılır. Daha sonra çalışanlar tarafından çiçeklerin stigmaları ayrılır ve işlenmek üzere ilgili kurumlara gönderilir.
🌱 Toprak altındaki kısmı (korm) 1 yıllıktır ancak her sene oluşan yavrularla (kormel) varlığını sürdürür. Monokotil bir bitki olan safran 6 adet mor renkli tepale sahiptir. Çiçeğin ortasında üç pistil ve üç stigma bulunur. Genelde kırmızı renkte olan bu stigmalar; kuvvetli aroması ve renk verme gücü (kendisinin 100.000 katı suyu boyama özelliği) nedeniyle gerek baharat gerekse boyar madde (krosin) olarak kullanılan kısımdır. Bunlar dışında safran aynı zamanda önemli bir tıbbi aromatik bitkidir. İçeriğinde bulunan terpenler, flavonoitler, safranal gibi önemli sekonder metabolitlerden kaynaklanan antispazmodik, antioksidan, yatıştırıcı etkileri bulunmaktadır. Yakın zamanda yapılan çalışmalarda antikanser etkilerine de rastlanmıştır.
🏛 Pek çok bitkinin mitolojide yeri olduğunu biliyoruz. Aynı diğerleri gibi safran da mitolojik bir geçmişe sahiptir. Bir mite göre Crocus, Hermes ile arkadaştır ancak ölümsüz değildir. Bir güç yarışını kaybeder ve ölür. Öldüğü yerde bulunan küçük bir çiçeğin tam ortasına üç damla kanı düşer. Üç damla kan, safran bitkisinin kırmızı renkli üç stigmasını işaret etmektedir. Bir başka mitte ise Crocus’un Hermes tarafından safrana dönüştürülen bir ölümlü olduğundan bahsedilmektedir.
✒ Yazar: İrem Bekret
